Okres dojrzewania to czas intensywnych zmian w organizmie. Nastolatek szybko rośnie, zmieniają się proporcje ciała, a gospodarka hormonalna wpływa na rozwój mięśni i tkanki tłuszczowej. Z tego powodu interpretacja BMI u młodych osób wymaga większej ostrożności niż u dorosłych. Jak prawidłowo oceniać masę ciała nastolatka i kiedy wynik BMI powinien skłonić do konsultacji?
Dlaczego BMI nastolatka interpretuje się inaczej niż u dorosłego?
BMI, czyli wskaźnik masy ciała, oblicza się na podstawie masy i wzrostu. U dorosłych otrzymany wynik można odnieść do określonych przedziałów wartości. W przypadku dzieci i nastolatków sytuacja jest bardziej złożona, ponieważ organizm cały czas się rozwija. Ta sama wartość BMI może mieć inne znaczenie u osób w różnym wieku i na różnych etapach dojrzewania. Dlatego u młodych osób wynik odnosi się do siatek centylowych uwzględniających wiek i płeć.
W okresie pokwitania dochodzi do szybkiego wzrostu oraz zmian proporcji między tkanką mięśniową, kostną i tłuszczową. Wpływ na te procesy mają również hormony płciowe oraz hormon wzrostu. Masa ciała może więc zmieniać się stosunkowo szybko, a pojedynczy pomiar nie zawsze pokazuje pełny obraz rozwoju. Podczas oceny warto zwracać uwagę nie tylko na aktualne BMI, ale także na jego zmiany w czasie oraz tempo wzrastania.
Burza hormonalna wpływa na masę ciała i proporcje sylwetki
Dojrzewanie wiąże się z intensywnymi przemianami hormonalnymi, które wpływają między innymi na wzrost, rozwój mięśni i rozmieszczenie tkanki tłuszczowej. Zmiany te przebiegają nieco inaczej u dziewcząt i chłopców. U dziewcząt w okresie pokwitania naturalnie zwiększa się udział tkanki tłuszczowej, szczególnie w określonych obszarach ciała. U chłopców większe znaczenie ma rozwój masy mięśniowej i wzrost beztłuszczowej masy ciała. Jednocześnie nastolatek może w krótkim czasie znacznie zwiększyć wzrost, co również wpływa na wartość BMI dziecka.
Z tego powodu przejściowe zmiany masy ciała nie powinny być automatycznie traktowane jako oznaka problemu zdrowotnego. Istotne jest obserwowanie, czy rozwój przebiega harmonijnie i zgodnie z indywidualnym tempem dojrzewania. Znaczenie ma także sposób odżywiania, poziom aktywności fizycznej, sen oraz ogólny stan zdrowia.
Jak ocenić masę ciała nastolatka i kiedy skonsultować wynik?
Sam kalkulator BMI nie powinien być jedynym narzędziem wykorzystywanym do oceny zdrowia nastolatka. Otrzymaną wartość należy odnieść do siatek centylowych odpowiednich dla wieku i płci, a następnie ocenić w kontekście dotychczasowego wzrastania. Lekarz może sprawdzić między innymi masę ciała, wzrost, tempo wzrastania oraz proporcje sylwetki. Ważne jest również zebranie informacji dotyczących sposobu odżywiania, aktywności fizycznej i ewentualnych chorób.
Szczególnej uwagi wymagają sytuacje, gdy dziecko szybko traci lub przybiera na wadze, przestaje rosnąć zgodnie z dotychczasowym tempem albo jego BMI wyraźnie zmienia położenie na siatce centylowej. Konsultacja może być również wskazana, gdy nastolatek ma trudności związane z jedzeniem, nadmiernie koncentruje się na masie ciała lub podejmuje restrykcyjne diety. W okresie dojrzewania ważniejsze od dążenia do konkretnej liczby na wadze jest zapewnienie organizmowi warunków do prawidłowego rozwoju. Ocenę masy ciała najlepiej więc prowadzić z uwzględnieniem wieku, płci, etapu dojrzewania i indywidualnego tempa wzrostu.
Artykuł opracowany z wykorzystaniem AI, zweryfikowany redakcyjnie.